6 năm sống chung với chồng ham mê cờ bạc- nhà bán hết, nợ chồng chất, cho đến một ngày con gái mang về tờ giấy từ trường chỉ một câu trong đó làm tôi chảy nước mặt: “Mẹ ơi cô giáo bảo con có quyền chọn ai là bố…”
Sáu năm lấy anh Hùng, tôi học được cách nghe tiếng gõ cửa mà tim vẫn không rớt xuống. Gõ nhẹ là hàng xóm hỏi thăm. Gõ dồn dập, mạnh và không kiên nhẫn… là người đòi nợ.
Ngày cưới, tôi tên Lan, hai mươi sáu tuổi, tin rằng “đàn ông ai chẳng có lúc sa ngã”. Anh Hùng hiền với tôi, thương con nít, lại chịu khó làm phụ hồ. Rồi một tối anh theo bạn “đánh vài ván cho vui”. Vài ván thành vài đêm. Vài đêm thành chiếc xe máy đem cắm. Khi tôi sinh bé Mai, anh bế con mà mắt vẫn dán vào điện thoại, lướt kèo bóng đá như người ta lướt tin thời tiết.
Nhà ba mẹ cho, tôi bán đi để “trả nợ một lần cho xong”. Anh hứa sẽ làm lại. Hai tháng sau, anh lại vay. Lần này là vay nóng, giấy trắng mực đen, kèm những cuộc gọi lúc nửa đêm. Tôi quỳ xuống xin anh dừng lại. Anh bảo: “Em không hiểu. Chỉ cần gỡ một kèo là đủ.” Tôi hiểu chứ. Tôi hiểu cái “đủ” ấy giống cái hố không đáy.
Có lần, tôi giấu sổ hộ khẩu vào đáy thùng gạo vì sợ anh đem đi cắm. Anh lục tung phòng trọ, đập vỡ cái bát men mẹ tôi gửi lên. Mai đứng nép sau lưng tôi, mắt mở tròn, rồi tối đó con hỏi nhỏ: “Bố sao hay nóng vậy mẹ?” Tôi không trả lời được.
Sáng hôm đó, tôi đi làm ở tiệm may, vừa cầm kéo vừa tính toán xem cuối tháng có đủ tiền học cho Mai không. Chiều đón con, tôi thấy Mai ôm chặt một tờ giấy A4, mặt nghiêm như đang giữ bí mật lớn. Về tới phòng trọ, con trải giấy ra trước mặt tôi.
Đó là phiếu bài tập “Quyền trẻ em” của trường. Ở góc có dòng chữ cô giáo gạch đỏ: “Trẻ em có quyền được bảo vệ, được sống trong môi trường an toàn và có quyền bày tỏ ý kiến về người chăm sóc.”
Mai lí nhí: “Mẹ ơi… cô giáo bảo con có quyền chọn ai là bố…”
Câu nói ấy cắt phăng sợi dây tôi bấu víu bấy lâu. Tôi nghe tiếng thở của mình như tiếng gió lọt qua cửa sổ méo. Tôi nhìn con, nhìn vết bầm cũ trên cánh tay mình—vết anh Hùng bóp khi tôi giấu tiền học. Điện thoại rung: số lạ, chỉ kịp hiện hai chữ “đòi nợ”.
Bên ngoài, tiếng xe máy dừng gấp. Ai đó gõ cửa ba cái, rồi đập mạnh.
“Mở cửa! Nhà anh Hùng đây!”
Tiếng đập cửa làm Mai giật thót, ôm chặt tờ giấy vào ngực như ôm một cái phao. Tôi kéo con lùi vào trong, ghé mắt qua khe cửa. Ba người đàn ông đứng ngoài hành lang trọ, áo khoác đen, mặt lạnh. Người đứng giữa chìa ra một tờ giấy, giọng cộc lốc:
“Chồng cô ký nợ. Hôm nay tụi tôi lấy lại tiền, không thì lấy đồ.”
Tôi mở hé cửa, cố giữ bình tĩnh. “Anh cho tôi xem giấy. Nợ bao nhiêu? Tôi không biết…”
“Hỏi chồng cô.” Hắn quét mắt vào căn phòng chật chội, dừng lại ở cái tivi cũ và chiếc máy may tôi vừa trả góp. “Đồ cũng được.”
Tôi biết nếu để họ bước vào, căn phòng này sẽ thành chỗ để họ trút giận. Tôi kéo hơi thở dài, nói như nuốt từng chữ: “Anh Hùng không có ở đây. Tôi đi làm nuôi con. Cho tôi ba ngày, tôi trả dần.”
Hắn cười khẩy. “Ba ngày? Cô nghĩ đây là ngân hàng à?” Rồi bất ngờ hắn đưa chân chèn cửa, đẩy mạnh. Cửa gỗ rung lên. Mai bật khóc.
Trong khoảnh khắc đó, tôi không còn là người vợ cố cứu chồng nữa. Tôi là mẹ. Tôi chộp lấy điện thoại, bấm số chị Hoa—tổ trưởng phụ nữ khu trọ mà tôi từng nhờ tư vấn làm giấy tạm trú. Tay run đến mức bấm sai hai lần.
“Chị Hoa ơi… họ đang đòi nợ trước cửa. Mai đang ở đây.” Tôi nói nhanh, giọng nghẹn. Ở đầu dây bên kia, chị Hoa chỉ đáp một câu: “Đừng mở cửa. Chị tới ngay.”
Tôi xoay qua Mai, lau nước mắt cho con. “Con vào nhà vệ sinh, khóa lại, nghe mẹ. Dù có ai gọi cũng không mở.” Mai nhìn tôi, đôi mắt lấm lem sợ hãi, rồi gật đầu.
Bên ngoài, tiếng chửi rủa bắt đầu. Chúng đập cửa, đá vào thành tường, làm mấy phòng cạnh đó ló mặt ra rồi đóng sập lại. Một anh hàng xóm trẻ, làm shipper, đứng nhìn chần chừ. Tôi nghe anh nói nhỏ: “Thôi mấy anh, ở đây có con nít…” Đáp lại là tiếng gằn: “Im!”
Tôi nhìn quanh căn phòng, cố tìm thứ gì có thể bảo vệ mình. Chỉ có cây kéo may và một cán chổi. Tôi nắm cây chổi, thấy buồn cười vì sự bất lực của nó, nhưng vẫn giữ chặt như bấu vào hy vọng. Điện thoại rung liên tục: tin nhắn từ Hùng.
“Lan, em cho họ vào nói chuyện. Anh đang kẹt. Đừng làm lớn chuyện.”
Tôi đọc mà tay lạnh ngắt. Kẹt? Tôi đã kẹt suốt sáu năm, và mỗi lần tôi “đừng làm lớn chuyện”, thứ lớn lên chỉ là món nợ.
Chị Hoa tới cùng hai người nữa—một chú bảo vệ khu trọ và anh Tuấn, cán bộ tư pháp phường mà chị hay nhờ giúp giấy tờ cho bà con. Chị Hoa gõ cửa ba cái, đúng kiểu đã hẹn. Tôi mở hé, kéo chị vào. Anh Tuấn đứng đối diện đám người, bình tĩnh như người quen xử lý chuyện rối.
“Các anh đòi nợ thì làm đúng pháp luật. Không được xông vào nhà dân, không được đe dọa trẻ em.” Anh Tuấn nói rõ ràng. “Cần thì mời công an khu vực lên làm việc.”
Một tên bĩu môi: “Pháp luật gì. Tụi tôi chỉ lấy cái thuộc về tụi tôi.”
Anh Tuấn giơ điện thoại, bật loa. “Tôi đang gọi công an.” Lời nói không to, nhưng đủ khiến hành lang im lại vài giây.
Trong khoảng lặng đó, tôi nghe tiếng chốt cửa nhà vệ sinh—Mai vẫn làm đúng lời tôi dặn. Tim tôi thắt lại. Tôi bất giác nghĩ đến tờ giấy bài tập của con. “Có quyền bày tỏ ý kiến về người chăm sóc.” Con đã bày tỏ rồi. Và tôi phải làm phần còn lại.
Đám người lùi dần, nhưng trước khi đi, tên cầm đầu quay lại, chỉ vào tôi: “Ba ngày. Hết ba ngày, cô tự biết.”
Cửa đóng lại, chân tôi mềm nhũn. Chị Hoa dìu tôi ngồi xuống, còn anh Tuấn đưa tôi một ly nước. “Chị Lan, chị cần làm rõ: nợ đứng tên ai, giấy tờ gì. Và quan trọng hơn—chị có muốn tiếp tục sống trong tình trạng này không?”
Tôi nhìn xuống bàn tay mình, những vết chai vì may vá, vì bưng bê, vì kéo cả một gia đình mà vẫn tụt dốc. Tôi nghĩ đến Mai, đến câu hỏi “con có quyền chọn ai là bố”. Tôi nuốt nước mắt, lần đầu nói ra điều tôi giấu kín:
“Em muốn ly hôn. Em muốn bảo vệ con. Nhưng em sợ… tụi nó, sợ anh Hùng, sợ mình không đủ sức.”
Anh Tuấn gật đầu, không thương hại, chỉ thực tế: “Sợ là bình thường. Nhưng chị có bằng chứng bạo lực, có nhân chứng, có quyền yêu cầu bảo vệ khẩn cấp. Ngày mai chị đi cùng tôi lên phường, làm đơn trình báo và tư vấn pháp lý. Còn tối nay… chị và bé sang nhà chị Hoa ngủ tạm. Đừng ở đây một mình.”
Tôi đứng dậy, mở cửa nhà vệ sinh. Mai lao ra, ôm chặt lấy tôi. Con nghẹn ngào: “Mẹ… con không muốn bố về nữa.”
Tôi ôm con, nghe một tiếng “rắc” rất nhỏ trong lòng—như cái khóa cũ cuối cùng bị bẻ gãy. Tôi biết mình vừa bước qua một lằn ranh. Không quay lại được nữa.
Đêm đó, tôi và Mai ngủ trên chiếc giường xếp ở nhà chị Hoa. Căn nhà nhỏ, nhưng yên. Mai ngủ thiếp đi vì mệt, còn tôi nằm mở mắt, nghe tiếng quạt quay, nghĩ về từng khoản nợ như những viên đá treo lơ lửng trên đầu. Tôi lục lại tin nhắn, ghi âm những cuộc gọi đe dọa, chụp ảnh vết bầm cũ trong điện thoại. Không phải để trả thù. Chỉ để chứng minh rằng tôi và con đã sống thế nào.
Sáng hôm sau, anh Tuấn đưa tôi lên phường. Tôi run khi bước vào phòng tiếp dân, nhưng anh nói: “Chị chỉ kể đúng sự thật.” Tôi kể, từ lúc anh Hùng bắt đầu cá độ đến lúc bán nhà, từ lần anh bóp tay tôi đến đêm qua bị đòi nợ. Công an khu vực ghi nhận, hướng dẫn tôi làm đơn trình báo và đề nghị biện pháp ngăn chặn việc quấy rối tại nơi ở tạm. Anh Tuấn giúp tôi viết thêm đơn xin tư vấn ly hôn và quyền nuôi con.
Điều khó nhất không phải giấy tờ. Điều khó nhất là đối diện với Hùng.
Buổi chiều, Hùng gọi. Giọng anh khàn, pha lẫn tức tối: “Em làm lớn chuyện thật à? Em đưa công an vào chuyện vợ chồng? Em định bôi xấu anh trước mặt con?”
Tôi đáp, bình tĩnh đến mức chính tôi cũng ngạc nhiên: “Anh bôi xấu anh bằng hành động của anh. Em không còn đủ tiền và đủ tuổi trẻ để gỡ nợ cho anh nữa.”
Hùng im vài giây rồi chuyển sang năn nỉ—cái kiểu năn nỉ tôi đã nghe quá nhiều: “Cho anh một lần cuối. Anh thề. Anh sẽ cai. Anh sẽ đi làm. Em nghĩ cho Mai…”
Tôi nhìn Mai đang tô màu ở góc phòng chị Hoa, bút sáp lăn lóc. Tôi nhớ lời con: “Con không muốn bố về nữa.” Tôi nói chậm: “Nghĩ cho Mai nên em mới phải dừng. Nếu anh muốn làm bố, anh hãy làm người tử tế trước.”
Ba ngày trôi qua như bị ai kéo dài. Đám đòi nợ quay lại khu trọ, nhưng chị Hoa và anh Tuấn đã báo công an khu vực. Họ không dám đập cửa nữa, chỉ đứng ngoài gọi lớn. Tôi không ra mặt. Tôi chuyển hẳn đồ đạc sang nhà chị Hoa, xin nghỉ một tuần để ổn định. Chủ tiệm may nghe chuyện, cho tôi làm thêm giờ ban ngày, hứa sẽ giữ việc. Tôi cắn răng nhận, vì tôi biết mình không còn đường lùi.
Hùng xuất hiện tại phường khi tôi nộp hồ sơ ly hôn. Anh mặc áo nhăn, mắt đỏ, mùi thuốc lá và rượu quyện lại. Thấy tôi, anh lao tới: “Lan, em ký cái này là giết anh!”
Công an nhắc nhở anh giữ trật tự. Anh quay sang anh Tuấn: “Anh là ai mà xen vào?”
Anh Tuấn đáp gọn: “Tôi hỗ trợ pháp lý theo đề nghị của chị Lan. Còn anh, anh muốn nói chuyện thì nói bằng hồ sơ, không phải bằng nắm tay.”
Hùng cười nhạt, rồi bỗng hạ giọng: “Em tưởng em nuôi nổi con một mình?” Anh nói đủ nhỏ để chỉ tôi nghe. “Em đẩy anh vào đường cùng, anh cũng kéo em theo.”
Tôi rùng mình, nhưng không lùi. Tôi nhìn thẳng: “Anh đã kéo em theo sáu năm rồi. Hôm nay em buông.”
Phiên hòa giải ở tòa diễn ra sau đó vài tuần. Tôi mang theo toàn bộ bằng chứng: tin nhắn đe dọa, biên bản công an, lời xác nhận của chị Hoa và hàng xóm về việc Hùng bạo lực và đám đòi nợ quấy rối. Hùng thì mang lời hứa. Anh nói anh sẽ cai, sẽ chăm con. Thẩm phán hỏi anh có kế hoạch cụ thể không, có thu nhập ổn định không. Hùng ấp úng. Tôi không vui mừng khi anh lúng túng; tôi chỉ thấy trống rỗng, như nhìn một người lạc trong chính cái hố mình đào.
Tòa tạm thời giao Mai cho tôi chăm sóc, yêu cầu Hùng cấp dưỡng theo khả năng và khuyến khích anh tham gia chương trình hỗ trợ cai nghiện cờ bạc ở địa phương. Khi nghe phán quyết, Hùng cúi mặt. Tôi quay đi, vì tôi sợ nếu nhìn lâu, lòng mềm sẽ kéo tôi quay lại.
Tối đó, Mai ngồi bên tôi trên hiên nhà chị Hoa. Con hỏi rất nhỏ, như sợ làm đau tôi: “Mẹ ơi… vậy con có còn bố không?”
Tôi kéo con vào lòng. “Con luôn có bố, vì bố là người sinh ra con. Nhưng con cũng có quyền chọn người khiến con thấy an toàn để gọi là ‘bố’ trong lòng. Không ai được ép con gọi một người làm bố chỉ vì tờ giấy.”
Mai suy nghĩ một lúc, rồi hỏi: “Con có thể… gọi ông ngoại là bố được không? Vì ông ngoại chở con đi học, mua sữa cho con, không la con.”
Tôi nghẹn lại. Ba tôi ở quê, già yếu nên ít lên thành phố, nhưng mỗi lần lên là ông lẳng lặng làm mọi thứ, không cần ai nhắc. Trong trí con, hình ảnh “bố” không phải là danh xưng pháp lý. Nó là cảm giác được che chở. Tôi vuốt tóc con: “Nếu con muốn, con có thể gọi ông ngoại là ‘bố’ trong những lúc con cần thấy mình được bảo vệ. Nhưng khi gặp ba ruột, con cứ gọi là ‘ba’ hoặc ‘bố’ tùy con. Quan trọng là con được tôn trọng.”
Những tháng sau, tôi chuyển sang thuê một phòng trọ khác, gần trường Mai và gần tiệm may. Tôi mở thêm nhận sửa quần áo tại nhà vào buổi tối. Có hôm mệt rã rời, tôi vẫn thấy nhẹ, vì không còn tiếng điện thoại réo lúc nửa đêm, không còn cảnh giấu tiền học dưới thùng gạo.
Hùng đôi lần đến thăm con theo lịch. Lần đầu, anh lóng ngóng cầm túi bánh, ngồi xa xa. Mai không chạy lại, nhưng con không trốn. Con nhìn anh như nhìn một người đang thử lại vai trò của mình. Tôi đứng cạnh, không chen vào, cũng không cấm. Tôi chỉ đặt ra ranh giới: không được quát, không được hứa suông, và tuyệt đối không được đem chuyện nợ nần vào đây.
Một ngày cuối năm, cô giáo gọi tôi lên trao đổi. Cô nói Mai đã viết trong bài tập mới: “Con muốn người lớn lắng nghe con.” Tôi cười, nước mắt tự rơi mà không còn vị đắng.
Tôi hiểu, câu nói hôm trước—“con có quyền chọn ai là bố”—không phải để thay đổi huyết thống. Nó là chiếc chìa khóa mở ra một cánh cửa: cánh cửa để tôi chọn lại cuộc đời mình, và để con tôi lớn lên mà không phải học cách nghe tiếng gõ cửa bằng nỗi sợ.
