12 năm làm dâu nhà người ta – bị coi như osin không lương cho đến một ngày khách quý bước và nhà chỉ tay vào tôi nói ” chính là cô ấy” khiến cả nhà cứng họng…..
Tôi tên Nguyễn Thị Lan, làm dâu nhà chồng đã 12 năm, nhưng trong mắt mẹ chồng tôi—bà Nhàn—tôi chỉ là “con ở không lương”.
Sáng nào cũng vậy: tôi dậy từ bốn rưỡi, lo bữa sáng, giặt giũ, dọn nhà, rồi chạy ra chợ mua đồ cho quán bún của gia đình. Bà Nhàn ngồi trên ghế, tay bấm điện thoại, miệng vẫn rít: “Chậm như rùa! Có mỗi chuyện quét nhà cũng không xong.” Chồng tôi, anh Huy, ít khi đứng về phía tôi. Anh chỉ nói câu quen thuộc: “Em nhịn mẹ chút, nhà mình yên ấm.”
Tôi nhịn. Nhịn đến mức quen với việc ăn cơm nguội sau cùng, quen với câu “cô làm dâu mà vô tích sự”, quen với tiếng em chồng Thảo cười khẩy: “Chị Lan hợp làm giúp việc hơn.”
Nhưng sáng nay, nhà tôi bỗng như có bão. Ông Tín—bố chồng—hớt hải bảo tôi lau lại bàn khách, thay bình hoa, ủi áo cho bà Nhàn. Bà Nhàn lần đầu tiên nói với tôi bằng giọng… tử tế giả tạo: “Lan, lát nữa khách quý tới. Cô liệu mà biết điều, đừng có lố.”
Tôi gật đầu, tay vẫn rửa chồng bát.
Đúng mười giờ, một chiếc xe đen bóng dừng trước cổng. Một người đàn ông mặc sơ mi trắng, dáng điềm đạm, bước vào cùng trợ lý. Ông Tín vội vàng cúi chào, bà Nhàn niềm nở đến mức tôi thấy lạ. Huy cũng chỉnh lại cổ áo, cười gượng.
“Xin chào anh Khánh,” ông Tín nói, giọng thấp hẳn, “mời anh vào nhà.”
Ông Khánh nhìn quanh, ánh mắt lướt qua bàn ghế, qua quầy bún, rồi dừng lại ở… tôi—người đang đứng nép cạnh bồn rửa, tay còn ướt.
Tôi định cúi xuống lau sàn cho “đúng phận”, thì ông Khánh bất ngờ bước thẳng đến. Ông đưa tay ra, chỉ nhẹ về phía tôi, giọng rõ ràng:
“Chính là cô ấy.”
Cả căn nhà như đóng băng.
Bà Nhàn cứng họng, môi vẫn còn treo nụ cười. Ông Tín chớp mắt liên tục. Huy đứng sững, như không hiểu mình vừa nghe gì. Thảo thốt lên một tiếng “Hả?” rất khẽ.
Tôi còn chưa kịp phản ứng, ông Khánh đã nói tiếp, từng chữ rơi xuống nặng như đá:
“Gia đình… có vẻ chưa biết cô Lan là ai.”
Bà Nhàn là người lấy lại bình tĩnh đầu tiên, nhưng giọng bà run run: “Anh Khánh… anh nhầm người rồi. Nó chỉ là… con dâu tôi, ở nhà phụ bếp phụ quán.”
Ông Khánh không cười, cũng không tỏ vẻ khó chịu. Ông chỉ kéo ghế ngồi xuống, mở cặp tài liệu da, đặt lên bàn như đặt một bằng chứng. Trợ lý của ông đứng phía sau, mắt nhìn mọi người bình thản.
“Tôi không nhầm,” ông Khánh nói. “Tôi đến đây vì cô Lan.”
Tôi nghe tim mình đập mạnh. Mười hai năm qua, tôi quen với việc bị gọi trống không, quen với việc mình như cái bóng trong nhà. Nay tự nhiên có người lạ gọi đúng tên tôi, lại còn nói đến “vì tôi”, tôi thấy tay chân bủn rủn.
Ông Tín nuốt nước bọt: “Nhưng… anh tìm Lan làm gì?”
Ông Khánh nhìn thẳng ông Tín, giọng chậm rãi: “Vì khoản vay của gia đình anh ở ngân hàng chúng tôi. Và vì… những báo cáo nội bộ mà chúng tôi nhận được.”
Không khí trong nhà đổi màu. Bà Nhàn liếc ông Tín như hỏi “có chuyện gì vậy?”. Huy quay sang nhìn tôi, ánh mắt vừa bối rối vừa… cảnh giác.
“Tôi xin phép nói thẳng,” ông Khánh tiếp. “Trong hồ sơ vay vốn, phía gia đình anh có cung cấp số liệu doanh thu, dòng tiền, bảng kê nhập hàng… khá đẹp. Nhưng bộ phận thẩm định phát hiện điểm bất thường: doanh thu tăng đều như kẻ vẽ, trong khi lượng khách thực tế và hóa đơn đầu vào không khớp.”
Ông Tín đỏ mặt: “Anh… anh nói vậy là sao? Nhà tôi làm ăn thật thà.”
Ông Khánh không tranh cãi. Ông quay sang tôi: “Cô Lan, cô có thể nói cho họ biết… ai là người đã gửi bộ số liệu đối chiếu cho ngân hàng không?”
Tôi nghe câu hỏi mà như bị kéo khỏi chỗ trốn. Tôi nhìn sang Huy—anh đang nắm chặt tay, mặt căng. Tôi nhìn sang bà Nhàn—bà như sắp nổ tung vì giận. Và tôi chợt hiểu: nếu tôi nói ra, căn nhà này sẽ không còn yên theo nghĩa mà họ vẫn gọi là “yên”.
Nhưng tôi đã “yên” đủ lâu rồi.
“Tôi gửi,” tôi nói, giọng nhỏ nhưng không lùi. “Không phải để hại ai. Tôi gửi để… ngân hàng biết sự thật.”
Bà Nhàn bật dậy: “Cô điên à? Cô dám làm trò sau lưng nhà này?”
Huy bước lên một bước, giọng gằn: “Lan, em làm cái gì vậy? Sao em không nói với anh?”
Tôi cười nhạt. “Nói để anh bảo em nhịn nữa hả?”
Câu nói của tôi làm Huy khựng lại. Ông Tín thì đập bàn: “Lan! Con ở trong nhà tao, ăn cơm tao, mà con đi báo ngân hàng?”
Tôi hít một hơi thật sâu. Tôi không muốn to tiếng, nhưng tôi cũng không muốn bị nuốt chửng nữa.
“Con ăn cơm nguội, làm từ sáng đến khuya, tiền lời quán bún con không được cầm một đồng,” tôi đáp. “Con xin mua cái máy xay mới vì cái cũ sắp hư, mẹ nói con phung phí. Con xin thuê thêm người phụ vì con kiệt sức, mẹ nói con lười. Con nói quán nên ghi chép rõ ràng để sau này mở rộng, bố bảo ‘đàn bà biết gì’. Vậy con nói với ai?”
Ông Khánh lên tiếng đúng lúc, như cắt cái vòng trách móc đang siết tôi: “Tôi gặp cô Lan lần đầu cách đây ba tháng, khi ngân hàng nhận một email nặc danh kèm file đối chiếu. Tôi cứ nghĩ đó là một kế toán chuyên nghiệp. Vì cách lập bảng, cách rà soát hóa đơn, và đặc biệt là cách chỉ ra rủi ro… rất bài bản.”
Thảo chen vào, giọng mỉa: “Chị ấy? Chị ấy có học hành gì đâu. Suốt ngày cắm mặt rửa chén.”
Tôi nhìn Thảo. “Em nghĩ rửa chén thì không được học à?”
Tôi quay sang ông Khánh, nói rõ: “Em có học. Em học online, học ban đêm. Em tự ghi lại doanh thu mỗi ngày, tự cân đối tiền nhập hàng, tiền lời. Em phát hiện có tháng quán báo doanh thu gấp rưỡi thực tế, trong khi tiền mặt trong két vẫn thiếu. Em hỏi thì bị mắng. Em im thì… em thấy sợ.”
Bà Nhàn chặn họng tôi: “Sợ cái gì? Nhà này có ai ăn cắp của cô à?”
Tôi không đáp ngay. Tôi nhìn ông Tín. Rồi nhìn Huy. Tôi chọn nói thẳng, vì những năm qua vòng vo không cứu được tôi.
“Con không biết ai,” tôi nói. “Nhưng con biết nếu ngân hàng giải ngân tiếp dựa trên số liệu giả, rồi xảy ra chuyện, người đứng tên phụ trách giấy tờ là… anh Huy. Anh ấy sẽ gánh.”
Huy tái mặt.
Ông Khánh gật đầu: “Đúng. Cô Lan đã cố tình gửi bản đối chiếu để ngân hàng tạm dừng giải ngân, yêu cầu kiểm tra lại. Cô ấy không phá gia đình. Cô ấy đang… cứu họ khỏi một khoản rủi ro có thể thành án.”
Cả nhà lại im. Im kiểu không còn lời để chụp mũ tôi.
Ông Khánh mở thêm một tập giấy, đặt trước mặt ông Tín: “Tôi không đến để dọa. Tôi đến để đề nghị hai việc. Một: gia đình hợp tác kiểm toán nội bộ trong vòng hai tuần, minh bạch lại dòng tiền. Hai: tôi muốn mời cô Lan làm việc cho một đối tác của ngân hàng—mảng vận hành và kiểm soát chi phí. Vì người có thể làm ra bộ đối chiếu đó… không nên đứng rửa chén cả đời.”
Bà Nhàn như nghẹn, mắt mở to: “Anh… anh định cướp con dâu tôi đi à?”
Tôi nghe câu ấy mà muốn bật cười. “Con dâu” ư? Khi cần làm việc thì tôi là “osin”, khi có người trọng dụng thì tôi thành “con dâu”?
Huy nhìn tôi, giọng thấp: “Lan… em thật sự muốn đi sao?”
Tôi nhìn anh. Lần đầu tiên sau nhiều năm, tôi không nói “tùy anh”. Tôi nói điều tôi muốn.
“Em muốn được tôn trọng,” tôi đáp. “Nếu ở đây không có, em sẽ tự tìm.”
Sau khi ông Khánh rời đi, căn nhà tưởng như sẽ bùng nổ. Nhưng lạ thay, tiếng nổ không đến ngay. Nó âm ỉ như than hồng dưới tro—mỗi ánh mắt là một tia nóng.
Bà Nhàn đóng sầm cửa phòng, tiếng khóa “cạch” vang lên. Ông Tín ngồi thẫn ra, tay vẫn đặt trên tập giấy kiểm toán như đặt lên một thứ ông không muốn chạm. Thảo bực bội bỏ lên lầu, vừa đi vừa lẩm bẩm: “Đúng là giỏi giấu nghề.”
Còn tôi đứng trong bếp, nhìn bồn rửa trống trơn mà lần đầu thấy… nhẹ. Suốt mười hai năm, bếp là nhà tù của tôi. Hôm nay, nó chỉ là một căn phòng.
Huy bước vào sau cùng. Anh đứng ở cửa khá lâu, như không biết nên đứng phía nào. Rồi anh nói, giọng khàn: “Em… sao em không nói với anh là em học?”
Tôi lau tay, quay lại đối diện anh. “Em từng nói. Anh có nhớ không? Năm thứ ba em xin đi học kế toán buổi tối, mẹ anh nói ‘đàn bà học làm gì’, anh bảo em ‘để sau’. Năm thứ sáu em xin mua laptop cũ để học, anh nói ‘tốn tiền’. Năm thứ chín em nói em muốn đi làm lại, anh nói ‘ở nhà phụ mẹ cho yên’. Em nói nhiều rồi. Chỉ là… anh không nghe.”
Huy cúi đầu. Một lúc lâu, anh mới hỏi: “Vậy cái chuyện số liệu… em nghi bố hay ai?”
Tôi lắc đầu. “Em không có bằng chứng. Em chỉ thấy những con số không thật. Và em thấy anh đang bị kéo vào.” Tôi nhìn thẳng anh. “Anh có thật sự đọc giấy tờ anh ký không?”
Huy cứng người. Câu trả lời nằm ngay trên mặt anh: anh ký vì tin bố mẹ, vì nghĩ “nhà mình không sao”. Cái “không sao” đó từng là cái cớ để anh để mặc tôi.
Tôi không muốn dằn vặt thêm. Tôi nói bình tĩnh: “Em không muốn anh mang tội thay ai. Em gửi bản đối chiếu vì em không còn cách nào khác để dừng lại.”
Huy ngồi xuống ghế, tay ôm trán. “Lan… anh xin lỗi.”
Tôi nghe chữ “xin lỗi” mà không thấy thỏa mãn như mình tưởng. Vì xin lỗi không trả lại mười hai năm, không xóa những lần tôi bị gọi “ăn bám”, không chữa được cái thói quen coi tôi là người phục vụ.
Tối đó, bữa cơm diễn ra kỳ lạ. Bà Nhàn không đay nghiến tôi như thường, nhưng sự im lặng của bà còn đáng sợ hơn. Ông Tín ăn vài miếng rồi đặt đũa, bảo “mệt”. Thảo thì không thèm nhìn tôi.
Tôi đứng dậy dọn mâm, theo phản xạ cũ. Nhưng mới cầm chồng bát, tôi chợt dừng lại. Tôi nhớ lời ông Khánh: “Người như cô không nên đứng rửa chén cả đời.”
Tôi đặt bát xuống.
“Mai con sẽ đi phỏng vấn,” tôi nói, giọng rõ ràng.
Bà Nhàn ngẩng lên, mắt sắc: “Ai cho cô đi?”
Tôi mỉm cười. “Con cho con đi.”
Bà đập bàn: “Cô bước ra khỏi nhà này thì đừng mong quay lại!”
Tôi nhìn bà, không còn sợ. “Mười hai năm qua, con ở trong nhà này, con có được xem là người nhà không? Hay chỉ là người làm?”
Bà Nhàn cứng lại. Huy định nói gì đó, nhưng tôi đưa tay ra hiệu anh im. Lần này tôi muốn tự nói cho xong.
“Con không lấy của nhà mình thứ gì,” tôi tiếp. “Con chỉ lấy lại thời gian của con. Con sẽ đi làm. Con sẽ tự nuôi con—và nếu anh Huy muốn làm cha đúng nghĩa, anh có thể cùng con chăm con. Còn nếu anh chỉ muốn ‘nhà yên’ theo kiểu để con cúi đầu… thì con xin phép.”
Ông Tín lên tiếng, giọng mệt mỏi: “Lan… con làm vậy là làm lớn chuyện.”
Tôi nhìn ông. “Bố ơi, lớn chuyện không phải là con đi làm. Lớn chuyện là nhà mình ký giấy tờ bằng số liệu không thật.”
Ông Tín im bặt. Lần đầu tôi thấy ông… già hẳn đi. Có thể ông không phải người chủ mưu, có thể ông chỉ nhắm mắt cho qua. Nhưng dù thế nào, cái “cho qua” đó cũng đủ đẩy cả nhà xuống vực.
Đêm ấy, tôi vào phòng con trai—bé Minh mười tuổi—đắp chăn cho con. Minh mở mắt, hỏi ngây thơ: “Mẹ ơi, mai mẹ có dậy sớm nấu bún không?”
Tôi nghẹn một nhịp. Tôi xoa tóc con: “Mai mẹ vẫn dậy sớm. Nhưng không phải để bị la. Mẹ dậy để… bắt đầu việc mới.”
Sáng hôm sau, tôi mặc áo sơ mi trắng đã ủi phẳng từ tối, lần đầu tự ủi cho mình chứ không phải cho người khác. Tôi bước xuống bếp, bà Nhàn đang ngồi đó. Bà nhìn tôi rất lâu, rồi nói một câu khiến tôi bất ngờ:
“Cô… đi thì đi. Nhưng đừng để người ta nói nhà này bạc.”
Tôi hiểu: bà sợ miệng đời hơn sợ mất tôi. Nhưng ít nhất, bà đã phải cân nhắc. Và điều đó đủ cho tôi biết mình không còn ở thế bị chà đạp tuyệt đối.
Huy tiễn tôi ra cổng. Anh nói nhỏ: “Anh sẽ ký lại thỏa thuận với ngân hàng, làm rõ sổ sách. Anh cũng… muốn học cách nghe em.”
Tôi nhìn anh. “Nghe thì phải đi cùng hành động.”
Anh gật. Tôi không biết anh sẽ thay đổi được bao nhiêu, nhưng tôi biết một điều chắc chắn: tôi đã thay đổi.
Tôi bước lên xe ôm công nghệ, nhìn con ngõ quen thuộc lùi lại phía sau. Mười hai năm làm dâu, tôi từng nghĩ mình không có đường ra. Hóa ra đường ra luôn có—chỉ là tôi phải tự mở cửa.
