Mẹ tôi lên chăm cháu rồi nửa đêm biến mất cùng sổ đỏ. Tôi lo đến thót tim thì bà nhắn: “Chồng con không đơn giản như con nghĩ đâu!”…

Mẹ tôi lên thành phố chăm cháu được đúng ba ngày thì mọi thứ bắt đầu lệch khỏi quỹ đạo. Tôi là Hà (32 tuổi), nhân viên kế toán, sống cùng chồng là Quân (35 tuổi) và con gái bốn tuổi, bé Na. Quân làm kinh doanh vật liệu xây dựng, hay đi sớm về muộn. Tôi vẫn nghĩ gia đình mình bình thường như bao nhà: bận rộn, cơm áo, thi thoảng cãi vặt.

Tối hôm đó, mẹ tôi ru Na ngủ sớm, còn tôi dọn dẹp bếp. Quân về muộn, nói giọng cộc: “Sổ đỏ đâu? Anh cần xem lại thông tin miếng đất.” Tôi giật mình vì Quân hiếm khi nhắc tới sổ đỏ của căn nhà đang ở—tài sản đứng tên tôi trước hôn nhân. Tôi trả lời lấp lửng: “Mai em đưa, giờ khuya rồi.” Quân im, nhưng ánh mắt như có cái gì lạnh, gằn sâu.

Gần nửa đêm, tôi khát nước đi ra phòng khách thì thấy mẹ tôi ngồi một mình, tay cầm điện thoại. Bà nhìn tôi, vẻ lo lắng bị đè xuống bằng sự bình tĩnh cố gắng. “Con ngủ đi,” bà nói. Tôi hỏi: “Mẹ sao vậy?” Bà chỉ đáp: “Không có gì.”

Tôi quay vào phòng, nằm xuống nhưng không sao ngủ được. Một lúc sau, tôi nghe tiếng cửa nhẹ đến mức tưởng gió. Tôi bật dậy. Quân vẫn ngủ, hoặc giả vờ ngủ. Tôi bước ra. Mẹ tôi biến mất. Dép bà không còn ở cửa. Áo khoác mỏng không còn treo. Tôi lao vào phòng mẹ tạm ngủ, ngăn kéo mở toang. Tim tôi như bị bóp chặt.

Tôi chạy đến chỗ tôi cất giấy tờ—hộc tủ dưới cùng trong tủ quần áo—và chết lặng: bìa hồ sơ rỗng, sổ đỏ không còn. Tôi đứng dựa tường, tay run đến mức không bấm nổi số gọi.

Điện thoại rung. Tin nhắn của mẹ tôi hiện lên, chỉ đúng một dòng, như đâm thẳng vào ngực:

“Chồng con không đơn giản như con nghĩ đâu!… Đừng hỏi nhiều. Sáng mai gặp mẹ ở quán cà phê gần Bệnh viện Từ Dũ.”

Tôi ngồi bệt xuống sàn, vừa sợ vừa giận vừa hoang mang. Mẹ tôi chưa từng bỏ đi giữa đêm. Và mẹ cũng chưa từng nói về Quân bằng giọng như thế.

Trời chưa sáng hẳn, tôi đã bế Na sang gửi tạm nhà chị hàng xóm ở tầng dưới. Tôi nói dối chị là mẹ tôi bị đau bụng, tôi đi mua thuốc. Nói xong, tôi thấy cổ họng đắng nghét. Trong đầu tôi chỉ có một câu: Vì sao mẹ lấy sổ đỏ? Và câu thứ hai: Quân biết chuyện gì?

Tôi chạy xe đến quán cà phê mẹ nhắn. Quán nhỏ, nằm khuất sau hàng cây, khách chủ yếu là người nhà bệnh nhân. Mẹ tôi ngồi ở góc trong cùng, đội mũ lưỡi trai, khẩu trang kéo xuống cằm. Nhìn thấy tôi, bà thở ra như vừa thoát một gánh nặng. Nhưng mắt bà đỏ, môi khô.

Tôi ngồi xuống, không kìm được:
“Mẹ làm gì vậy? Mẹ đi giữa đêm, lấy sổ đỏ của con… Mẹ có biết con sợ tới mức nào không?”

Mẹ tôi nắm tay tôi, bàn tay bà lạnh:
“Con nghe mẹ. Nếu mẹ không làm vậy, sáng nay con sẽ mất nó. Mẹ không chắc con còn kịp hiểu chuyện gì đang xảy ra.”

Tôi sững lại. “Mẹ nói rõ đi. Quân làm gì?”

Mẹ nhìn quanh, hạ giọng:
“Đêm qua, mẹ thấy Quân lục tủ. Lúc con vào phòng, nó giả vờ ngủ, nhưng tai nó nghe hết. Mẹ đứng ngoài cửa, nghe nó gọi cho ai đó… Nó nói: ‘Sáng mai lấy được sổ rồi, đưa qua công chứng liền. Bà ấy không biết gì đâu.’”

Tôi rùng mình. “Không thể… Quân không làm vậy. Sổ đỏ đứng tên con, đi công chứng cần chữ ký con.”

Mẹ lắc đầu:
“Con nghĩ nó không tính được cách à? Nó đang ép con. Nó muốn con ký giấy mà con không hiểu. Hoặc nó sẽ dựng chuyện. Mẹ già rồi, mẹ từng thấy người ta làm đủ trò.”

Tôi cố giữ bình tĩnh, nhưng đầu óc quay cuồng. Tôi nhớ lại gần đây Quân hay thúc tôi ký giấy tờ “thủ tục vay vốn”, hay bảo tôi đưa chứng minh thư “để làm hồ sơ”. Tôi cứ tin vì chồng.

Mẹ kéo từ túi ra một chiếc điện thoại cũ:
“Đây. Mẹ ghi âm lại cuộc gọi. Mẹ biết con sẽ không tin nếu chỉ nói miệng.”

Bà bấm mở file âm thanh. Tiếng Quân vang lên, không lẫn vào đâu được. Giọng anh ta thấp, gấp: “Đúng, sổ đỏ ở nhà. Mai tao lấy. Đưa qua phòng công chứng… Ờ, cứ làm hợp đồng chuyển nhượng trước… Bả ký hay không ký thì tao có cách.” Rồi tiếng người đàn ông khác cười khẩy: “Mày nhớ làm nhanh. Chủ nợ nó dí.”

Tôi như bị ai tát thẳng mặt. Tôi không còn nghe rõ phần còn lại. Tôi chỉ thấy lòng mình vừa lạnh vừa đau.
“Chủ nợ? Quân nợ ai?” tôi hỏi.

Mẹ tôi nhìn tôi, chậm rãi:
“Mẹ không biết hết. Nhưng mấy hôm nay mẹ để ý điện thoại Quân. Đêm nào cũng có người gọi, xưng ‘anh Hưng’, ‘anh Phúc’. Nó ra ban công nói chuyện, giọng như sắp khóc. Mẹ hỏi thì nó gạt đi. Mẹ nghi có chuyện lớn.”

Tôi cắn môi đến bật máu. Tôi nhớ Quân từng nói đang mở rộng kinh doanh, nhập thêm hàng, cần xoay vốn. Tôi không hỏi sâu vì tin chồng. Mẹ tôi tiếp tục, như nhấn từng từ cho tôi tỉnh:
“Con à, đàn ông khi túng quẫn có thể làm liều. Nó không xấu từ đầu, nhưng con không thể đặt cược nhà cửa của con và tương lai của cháu vào một người đang bị dồn vào chân tường.”

Tôi ngồi lặng. Bàn tay tôi nắm chặt quai túi. Trong túi tôi chỉ có ít tiền và một xấp giấy tờ lặt vặt. Sổ đỏ đang nằm trong túi mẹ. Tôi chợt thấy vừa biết ơn vừa tội lỗi vì đã từng nghĩ mẹ “làm quá”.

“Giờ con phải làm gì?” tôi hỏi, giọng khàn.

Mẹ nói nhanh, rõ ràng:
“Bước một: con về nhà như bình thường, đừng đánh động. Mẹ sẽ giữ sổ đỏ.
Bước hai: con kiểm tra xem trong nhà có giấy tờ gì lạ không—hợp đồng, giấy vay, giấy ủy quyền.
Bước ba: nếu con xác định Quân nợ nần thật, con phải bảo vệ tài sản đứng tên con. Con nên gặp luật sư hoặc phòng công chứng hỏi về nguy cơ giả mạo chữ ký, ủy quyền, chuyển nhượng.”

Tôi nhìn mẹ, thấy trên trán bà có nếp nhăn sâu hơn trước. Tôi nghẹn:
“Nhưng… đó là chồng con. Con đâu muốn đẩy anh ấy vào đường cùng.”

Mẹ tôi nhìn thẳng vào tôi:
“Con thương người ta, nhưng con phải thương con trước. Thương cháu trước. Thương không có nghĩa là nhắm mắt.”

Tôi rời quán, trời lúc ấy đã sáng rõ. Đường phố ồn lên, người người đi làm, như thể đêm qua không có biến cố nào. Tôi chạy xe về nhà, lòng dặn lòng phải bình tĩnh. Nhưng vừa mở cửa, tôi đã thấy Quân ngồi ở phòng khách, mặt cau có, trước mặt là chiếc cặp da mở sẵn. Anh ta nhìn tôi như chờ sẵn:

“Mẹ em đâu? Sổ đỏ đâu? Anh cần đi công chứng ngay sáng nay.”

Tôi đứng ở cửa vài giây, cố giữ nhịp thở đều. Quân nhìn tôi chằm chằm, ánh mắt vừa sốt ruột vừa cảnh giác. Tôi chợt hiểu: anh ta đã tính rằng tôi sẽ hoảng loạn và làm theo, nhưng anh ta không tính tới mẹ tôi.

Tôi đặt túi xuống, giả vờ ngạc nhiên:
“Mẹ đi mua đồ ăn sáng, chắc lát về. Sổ đỏ để ở chỗ khác rồi.”

Quân cau mày:
“Chỗ khác là chỗ nào? Đừng vòng vo. Anh cần gấp.”

Tôi nhìn thẳng vào anh:
“Anh cần gấp vì cái gì? Vay vốn hay trả nợ?”

Mặt Quân sầm lại. Anh đứng bật dậy, bước đến gần, giọng gằn:
“Em nghe ai nói? Em đừng nghe mẹ em hù dọa. Chuyện của anh anh tự lo.”

Tôi cảm thấy bàn tay mình lạnh, nhưng đầu óc lại bỗng rõ ràng. Tôi không thể tiếp tục như trước. Tôi lấy điện thoại, bật đoạn ghi âm mẹ đưa và đặt lên bàn. Tôi không cần nói nhiều. Tiếng Quân vang lên từ loa, chính anh ta, cùng câu: “Bả ký hay không ký thì tao có cách.”

Quân đứng chết trân, rồi chộp điện thoại tôi như muốn ném. Tôi giật lại kịp. Anh thở gấp, mắt đỏ:
“Em nghe lén anh?”

Tôi đáp, giọng run nhưng không lùi:
“Không. Mẹ nghe. Mẹ sợ em bị lừa. Anh nói đi: anh nợ bao nhiêu?”

Quân quay mặt đi, hai tay bấu tóc. Một lúc lâu, anh mới thốt ra:
“Ba tỷ.”

Tôi tưởng mình nghe nhầm. “Ba tỷ… vì sao?”

Quân ngồi phịch xuống ghế. Giọng anh đứt quãng như người hụt hơi sau một trận chạy:
“Anh góp vốn mở kho với thằng bạn. Nó nói có mối hàng lớn, lời nhanh. Anh vay nóng một phần, rồi xoay vòng… Ban đầu có lời thật. Sau đó hàng bị giữ do giấy tờ thiếu. Bạn anh bỏ trốn. Chủ nợ đòi ngày đòi đêm. Anh không dám nói với em.”

Tôi nhắm mắt lại, cảm giác như cả căn nhà nghiêng đi. Tôi đã sống cạnh một người đang chìm trong bùn mà không hề biết. Tôi mở mắt:
“Và anh định lấy nhà của em để gánh nợ?”

Quân bực bội, như bị dồn:
“Nhà này cũng là nhà của anh! Anh là chồng em. Anh làm vì gia đình!”

Tôi bật cười chua chát:
“Làm vì gia đình mà nói ‘có cách’ nếu em không ký à? Cách gì? Ép em? Dọa em? Hay dựng chuyện để em phải ký?”

Quân im. Sự im lặng đó như lời thừa nhận.

Đúng lúc ấy, cửa mở. Mẹ tôi bước vào, tay xách túi đồ ăn sáng, vẻ mặt bình tĩnh nhưng mắt sắc. Bà nhìn Quân:
“Quân, con ngồi xuống. Bây giờ nói chuyện cho đàng hoàng.”

Quân đứng lên định phản ứng, nhưng mẹ tôi giơ tay:
“Đừng làm lớn chuyện trước mặt Na. Cháu đang ở nhà chị dưới. Con muốn mất luôn gia đình à?”

Nghe tới con, Quân như bị đâm vào chỗ yếu. Anh ngồi lại, vai rũ xuống. Mẹ tôi nói, từng câu rõ ràng:
“Sổ đỏ mẹ giữ. Không ai mang đi công chứng hôm nay cả. Nhưng mẹ không đến đây để phá con. Mẹ đến để cứu con khỏi cái ngu dại cuối cùng.”

Quân nghẹn:
“Cô không hiểu… người ta dọa giết con.”

Mẹ tôi gật:
“Cô hiểu. Nên mới phải làm đúng luật. Con muốn giải quyết nợ thì có cách. Nhưng không phải bằng cách kéo con gái cô vào hố.”

Tôi nhìn mẹ, thấy bà đã chuẩn bị từ trước. Bà lấy ra một tờ giấy ghi số điện thoại và địa chỉ:
“Cô đã hỏi người quen. Có luật sư tư vấn về nợ và tài sản. Có cả chỗ tư vấn tâm lý và pháp lý cho gia đình. Con đi cùng Hà ngay hôm nay. Trình bày rõ, thống kê khoản nợ, giấy vay, lãi suất. Những khoản vay nóng sai luật có cách xử lý, có thể tố giác nếu bị đe dọa. Con còn giấy tờ gì mang ra hết.”

Quân lắc đầu:
“Anh không có đủ giấy… phần lớn thỏa thuận miệng.”

Tôi cắt ngang:
“Vậy càng không thể đem nhà em đi. Anh không có gì đảm bảo họ sẽ dừng. Một khi mất nhà, anh vẫn nợ.”

Quân nhìn tôi, ánh mắt lần đầu có chút hối hận thật. Anh nói nhỏ:
“Anh xin lỗi. Anh sợ em bỏ anh.”

Tôi nuốt nghẹn:
“Em sợ hơn là anh kéo cả mẹ con em xuống.”

Tôi quyết định trong khoảnh khắc ấy: tôi không ly hôn ngay, nhưng tôi cũng không mù quáng. Tôi nói với Quân, rành rọt như ghi sổ:
“Ba việc. Một: anh giao hết thông tin nợ, số điện thoại, tin nhắn, chuyển khoản, bất cứ thứ gì.
Hai: từ hôm nay, tiền bạc minh bạch. Anh không được đụng tới giấy tờ nhà đất của em.
Ba: nếu anh còn giấu, hoặc còn tính chuyện ép ký, em sẽ báo công an vì hành vi đe dọa và vì nguy cơ giả mạo.”

Quân gật đầu, mệt mỏi.

Chiều hôm đó, chúng tôi đi gặp luật sư. Quân phải đối diện với hậu quả: lãi chồng lãi, hợp đồng vay có dấu hiệu trái luật, những cuộc gọi đe dọa có thể lưu lại làm bằng chứng. Luật sư hướng dẫn cách viết tường trình, cách làm việc với công an khu vực khi bị quấy rối, cách lập thỏa thuận tài sản trong hôn nhân để bảo vệ quyền lợi của tôi và con. Tôi nhìn Quân ký vào bản cam kết nội bộ gia đình về việc không tự ý giao dịch tài sản. Lần đầu tiên, tôi thấy anh run.

Tối về, Na chạy ra ôm chân tôi. Mẹ tôi ngồi xuống chơi với cháu, như chưa hề có đêm nào bà bỏ đi. Tôi đứng ở ban công nhìn xuống phố, lòng vẫn đau nhưng đã bớt hoảng. Tôi hiểu: mẹ tôi không “cướp sổ đỏ”. Mẹ tôi cướp lại sự tỉnh táo cho tôi, trước khi tôi mất tất cả.

Và tôi cũng hiểu câu nhắn của bà không phải để tôi ghét chồng. Nó để tôi nhìn chồng như một con người đầy sai lầm—và để tôi chọn con đường ít tàn phá nhất cho mẹ con tôi.