Người Đàn Ông Mở riệm Cắt Tóc 10 Năm Ko Một Bống Khách Tời Khi Đập Tường Lộ Ra Đường Hầm Dẫn Xuống Căn Phòng Kỳ Lạ…
Tiệm cắt tóc của Nguyễn Văn Hòa nằm lọt thỏm trong một con hẻm nhỏ ở quận Bình Thạnh, TP.HCM. Biển hiệu cũ kỹ treo nghiêng, chữ bạc màu: “Hòa Barber – Cắt tóc nam”. Suốt 10 năm, tiệm vẫn mở cửa đều đặn từ 7 giờ sáng đến tối, nhưng không một bóng khách.
Người trong hẻm quen cảnh ông Hòa ngồi lặng lẽ trên chiếc ghế nhựa, mắt nhìn ra đường, tay cầm cây kéo đã cùn. Không ai biết vì sao ông không đóng tiệm, cũng chẳng ai từng thấy ông cắt tóc cho ai. Có người bảo ông lập dị, có người nói ông sống nhờ tiền trợ cấp người thân, nên tiệm chỉ để “giữ thói quen”.
Ông Hòa năm nay 52 tuổi, sống một mình. Vợ mất sớm, không con cái. Trước đây ông từng làm thợ cắt tóc ở một tiệm lớn, tay nghề khá. Nhưng từ ngày về mở tiệm riêng, cuộc đời ông như bị đóng băng.
Một buổi chiều mưa, khi nước từ bức tường phía sau tiệm bắt đầu thấm vào trong, ông Hòa quyết định đập bức tường cũ để sửa lại. Bức tường này vốn ngăn tiệm với căn nhà bỏ hoang phía sau – nơi chủ cũ đã chuyển đi từ lâu.
Khi nhát búa thứ năm giáng xuống, bức tường sụp một mảng lớn, để lộ một lỗ hổng đen sâu. Ông Hòa soi đèn pin vào thì giật mình: đó không phải nền đất, mà là một cầu thang bê tông dẫn xuống dưới lòng đất.
Cầu thang phủ bụi, có dấu hiệu từng được sử dụng, không hề là hầm tự phát. Không khí bên dưới khô ráo, mát lạnh, hoàn toàn khác cảm giác ẩm mốc thường thấy.
Ông Hòa đứng lặng rất lâu. Tay run run. Trong đầu ông dội về những ký ức cũ – những ngày đầu thuê căn nhà này, hợp đồng viết tay sơ sài, chủ nhà chỉ nói một câu ngắn gọn:
“Không được đụng vào bức tường sau tiệm.”
Suốt 10 năm, ông Hòa không cắt một ai. Không phải vì không có khách.
Mà vì ông đang chờ.
Và có lẽ, thứ ông chờ đợi… đang nằm dưới cầu thang kia.
Sau gần một giờ do dự, Nguyễn Văn Hòa quyết định bước xuống cầu thang. Ông cầm theo đèn pin, một cây búa và chiếc điện thoại cũ. Cầu thang dài khoảng mười lăm bậc, dẫn xuống một căn phòng bê tông kín, trần thấp, không cửa sổ.
Ánh đèn pin quét qua từng góc. Căn phòng rộng chừng 20 mét vuông, có bàn gỗ, tủ sắt, một chiếc ghế dựa và… một bộ dụng cụ cắt tóc cũ, giống hệt những thứ ông từng dùng khi còn làm thợ chính.
Trên tường treo những tấm ảnh đen trắng. Ông Hòa tiến lại gần. Tim ông đập mạnh khi nhận ra: đó là ảnh của chính ông, chụp từ nhiều góc độ khác nhau, từ khi còn trẻ cho đến lúc gần đây. Có ảnh ông ngồi trước tiệm, ảnh ông ăn cơm, ảnh ông ngủ gật trên ghế.
Ông không hiểu. Ai đã chụp? Và chụp suốt bao nhiêu năm?
Ở góc phòng là một tập hồ sơ dày, bìa ghi rõ:
“Nguyễn Văn Hòa – Hồ sơ theo dõi nhân sự”
Ông mở ra. Bên trong là các bản ghi chép chi tiết từng ngày: giờ mở tiệm, giờ đóng cửa, sức khỏe, tâm lý, thói quen. Có cả những dòng nhận xét lạnh lùng như báo cáo.
Ở cuối hồ sơ là một phong bì niêm phong, ghi:
“Chỉ mở khi đã đủ 10 năm”
Ông Hòa run tay mở ra. Bên trong là một bản hợp đồng cũ, ký năm ông 42 tuổi. Ông nhớ ra. Mười năm trước, ông từng được một người đàn ông tên Trần Quốc Minh giới thiệu thuê căn nhà này với giá rẻ bất ngờ. Đổi lại, ông phải đồng ý một điều kiện duy nhất:
-
Mở tiệm cắt tóc
-
Không được từ chối khách
-
Không được rời tiệm quá 3 ngày liên tục
Nhưng kỳ lạ là… chưa từng có khách nào đến.
Bản hợp đồng ghi rõ: đây là một chương trình nghiên cứu xã hội học tư nhân, theo dõi khả năng chịu đựng cô lập kéo dài của một cá nhân lao động tự do, trong môi trường thành thị đông đúc.
Ông Hòa chính là đối tượng thử nghiệm.
Người đàn ông tên Trần Quốc Minh là tiến sĩ tâm lý học, từng làm việc cho một dự án nghiên cứu độc lập, được tài trợ bởi một quỹ nước ngoài. Dự án này không công bố rộng rãi, vì tính chất gây tranh cãi về đạo đức.
Trong suốt 10 năm, họ âm thầm theo dõi ông qua camera giấu kín, qua người dân xung quanh, thậm chí qua chính những cuộc trò chuyện vu vơ trong hẻm.
Điều kiện cuối cùng của dự án:
Nếu đối tượng không phá vỡ quy tắc, không bỏ trốn, không tự hủy hoại bản thân, dự án sẽ kết thúc sau 10 năm.
Ông Hòa ngồi sụp xuống ghế. Mười năm cuộc đời ông – nỗi cô độc, sự im lặng, ánh nhìn thương hại của người khác – hóa ra là một thí nghiệm.
Nhưng điều khiến ông đau nhất không phải là bị theo dõi.
Mà là câu cuối cùng trong báo cáo:
“Đối tượng có khả năng chịu đựng cao, nhưng đã đánh mất hoàn toàn động lực sống xã hội.”
Sáng hôm sau, Nguyễn Văn Hòa không mở tiệm như thường lệ. Ông ngồi trong căn phòng dưới lòng đất, đọc lại toàn bộ hồ sơ thêm một lần nữa. Trong đó có ghi rõ: hôm nay là ngày cuối của dự án.
Đúng 9 giờ sáng, có tiếng gõ cửa tiệm.
Lần đầu tiên sau 10 năm.
Ông Hòa bước lên, mở cửa. Trước mặt ông là Trần Quốc Minh, người đàn ông tóc đã bạc quá nửa, ăn mặc giản dị. Không có vệ sĩ, không có máy quay. Chỉ hai người đàn ông đứng đối diện nhau trong một tiệm cắt tóc phủ bụi.
Trần Quốc Minh cúi đầu xin lỗi. Ông ta nói dự án đã bị hủy từ năm thứ 8 vì tranh cãi nội bộ, nhưng ông ta vẫn âm thầm tiếp tục theo dõi để hoàn thành nghiên cứu cá nhân.
Ông ta đề nghị bồi thường: một khoản tiền đủ để ông Hòa sống thoải mái phần đời còn lại, cùng lời mời tham gia viết hồi ký, xuất bản sách.
Nguyễn Văn Hòa im lặng rất lâu.
Cuối cùng, ông hỏi một câu duy nhất:
“Trong 10 năm đó, nếu tôi phát điên, hoặc tự tử, thì sao?”
Trần Quốc Minh cúi mặt:
“Chúng tôi sẽ dừng dự án… và chịu trách nhiệm pháp lý.”
Ông Hòa cười nhạt. Ông từ chối tiền, từ chối sách, từ chối mọi lời đề nghị. Ông chỉ yêu cầu một điều: toàn bộ dữ liệu, hình ảnh, báo cáo phải bị hủy bỏ.
Một tuần sau, tiệm cắt tóc Hòa Barber đóng cửa vĩnh viễn. Không bán, không sang nhượng.
Ba tháng sau, người ta thấy ông Hòa mở một quán sửa xe nhỏ ở quận khác. Không treo biển. Chỉ sửa cho người quen. Ông nói chuyện nhiều hơn, hay cười hơn, nhưng không nhắc lại quá khứ.
Có những thứ, nếu đem ra ánh sáng, không phải để nổi tiếng, mà để tự giải thoát.
